و كشتند و بردند و رفتند . چنگيز پس از ورود ببخارا عدّه‌اى از بزرگان و تجّار شهر را به خدمت حاضر كرد و بايشان گفت كه غرض من از اين كار جمع آلات سيمينه و زرّينه‌ايست كه خوارزمشاه آنها را پس از قتل بازرگانان مغول بدست غاير خان بشما فروخته چه اين اشياء متعلّق به من و كسان منست . تجار و بزرگان هرچه از اين اشياء در تصرّف داشتند تقديم كردند و اين قضيّه دخالت مستقيم خوارزمشاه را در قتل تجار مغول و مسؤليّت آن پادشاه را در تحريك غضب چنگيز باثبات رساند . فتح سمرقند در 617 پس از ويرانى بخارا چنگيز به سمت سمرقند حركت نمود و از مردم بخارا بخوارى تمام جمع كثيرى را با خود همراه ساخت تا اهل سمرقند همهء ايشان را سپاه مغول تصوّر كنند و از انبوهى عدد ايشان در وحشت بيفتند . اتفاقا اين تدبير بسيار مؤثّر شد و پاى مردم سمرقند را با وجود عدّهء زيادى از لشكر خوارزمشاه كه در آنجا مقيم بودند ( از 000 ، 50 تا 000 ، 110 باختلاف روايت ) سست كرد مخصوصا لشكريان خوارزمى از روبرو شدن با مغول احتراز جستند ولى اهالى سمرقند دست از دفاع نكشيدند و تا سه روز مقاومت نمودند و روز سوم از شهر خارج شده بمغول حمله بردند چنگيزيان ابتدا خود را از مقابل ايشان به عقب بردند ولى همين كه مسلمين بكمينگاهها نزديك شدند بر ايشان تاختند و اكثر آنجماعت را كشتند و لشكريان ترك خوارزمشاه هم از مغول امان خواستند . چنگيز در دهم محرّم 617 بسمرقند وارد شد و پس از خراب كردن ارگ شهر امر بقتل و غارت داد و با سمرقند نيز همان معامله كه با بخارا رفته بود به عمل آمد . فتح بقيه بلاد ماوراء النهر در ايّامى كه چنگيز بگشودن بخارا و سمرقند مشغول بود آن دسته از لشكريان او كه مأمور فتح اترار شده بودند بتكرار حمله به آن حصار محكم اشتغال داشتند و اترار از جميع بلاد ديگر ماوراء النّهر بيشتر مقاومت كرد چه محاصرهء آن قريب پنج ماه طول كشيد و غاير خان كه شايد مسبّب حقيقى حملهء چنگيز بممالك خوارزمشاهى او بود چون بهيچوجه